Iedereen heeft recht op informatie over wat de overheid doet, hoe ze dat doet en waarom. Overheidsorganisaties moeten die informatie uit zichzelf geven, of als iemand daarom vraagt. De documenten waarin die informatie staat, worden dan openbaar. Dat is geregeld in de Wet open overheid (Woo) die op 1 mei 2022 in werking is getreden. De Woo maakt onderscheid in twee manieren van openbaar maken: passief - doormiddel van een Woo-verzoek en actief- uit eigen beweging.
Actieve openbaarmaking
Voor wat betreft de actieve openbaarmaking geldt dat dit in categorieën gefaseerd zal worden ingevoerd. De eerste vier categorieën uit tranche 1 zijn sinds 1 november 2024 verplicht om actief openbaar te maken. Het gaat (voor gemeenten) om de volgende categorieën:
1. Wetten en algemeen verbindende voorschriften;
2. Overige besluiten van algemene strekking;
3. Organisatie en werkwijze;
4. Bereikbaarheidsgegevens.
Ruim voor de deadline van 1 november 2024 voldeed de gemeente Opmeer aan de verplichting om bovengenoemde vier categorieën actief openbaar te maken. Voor wat betreft categorie 1 en 2 voldeed de gemeente hier al jaren geleden aan. Onze verordeningen en beleidsregels worden namelijk al langere tijd bekendgemaakt en beschikbaar gesteld via overheid.nl. De categorieën 3 en 4 zijn terug te vinden op de verplichte plaats in het “Register van Overheidsorganisaties” (https://organisaties.overheid.nl/woo/26028/Gemeente_Opmeer). De tranches 2 t/m 4 bevatten meer complexe informatiecategorieën. Deze tranches moeten nog in werking treden. In de eerste helft van 2026 wordt meer duidelijk over de inwerkingtreding van deze categorieën voor de Rijksoverheid en medeoverheden. Vooruitlopend hierop, richten wij ons nu op het actief openbaar maken van de Woo-verzoeken. Opmeer maakt voor het beschikbaar stellen van de documenten gebruik van het Westfries archief. Op een speciale website zullen de Woo-verzoeken beschikbaar komen. Daarnaast wordt onderzocht wat er nodig is om ook andere categorieën openbaar te maken zodat ontvangen en opgestelde documenten die onder de actieve openbaarmakingsverplichting vallen, straks tijdig worden gepubliceerd. Één van de uitdagingen hierbij is de digitale toegankelijkheid van documenten. Zo moeten documenten onder andere machine leesbaar zijn. Het is zaak om bij de creatie van documenten hier aandacht aan te besteden. Voor de overheid is digitale toegankelijkheid namelijk verplicht.
Passieve openbaarmaking
De Woo geeft eenieder het recht om de gemeente te verzoeken om overheidsinformatie openbaar te maken. De wet stelt regels over de afhandeling daarvan. Het gaat dan onder meer over de inhoud en vorm van de beslissing, de termijn waarbinnen die genomen moet worden en de wijze van informatieverstrekking. Er zijn afgelopen periode zowel (ICT-)technische, organisatorische als personele maatregelen doorgevoerd om de afhandeling van informatieverzoeken te versnellen. Er wordt gebruik gemaakt van de digitale ondersteuning vanuit tooling voor het anonimiseren en weglakken van informatie die valt onder een uitzonderingsgrond van de Woo. Er is continu aandacht voor aanpassingen van het proces en de verantwoordelijkheden. Ook binnen de afdelingen zijn aanpassingen gedaan voor versnelling van het proces, bijvoorbeeld leidinggevende als eerste aanspreekpunt voor het team juridisch zaken voor het behandelen van de Woo-verzoeken. Zie voor meer (cijfermatige) informatie over de passieve openbaarmaking paragraaf 3 onder “juridische zaken”.